Jesteś tutaj:Home1|Liberalizm2|Jak dekady populizmu doprowadziły Grecję do kryzysu. Ostrzeżenie dla Po...
Jak dekady populizmu doprowadziły Grecję do kryzysu. Ostrzeżenie dla Polski
Autor: Marcela Jankowska
Trzydzieści lat rozdawania przywilejów, zwiększania wydatków i odkładania reform. Grecki kryzys nie wybuchł z dnia na dzień. Marek Tatała wyjaśnia, jak polityczna licytacja doprowadziła Grecję na skraj bankructwa i czego Polska powinna się nauczyć z tej historii.
W 1980 roku grecki dług publiczny wynosił zaledwie 24% PKB – ponad dwa razy mniej niż dziś w Polsce. Dziesięć lat później przekraczał już 70%, a w 1993 roku osiągnął 100% PKB. Szesnaście lat przed wybuchem kryzysu.
W latach 80. wydatki publiczne wzrosły z około 26% do ponad 40% PKB, podczas gdy dochody państwa rosły znacznie wolniej. Rozbudowywano administrację, zwiększano zatrudnienie i świadczenia socjalne. Między połową lat 70. a 2009 rokiem liczba pracowników sektora rządowego wzrosła ponad 2,5-krotnie, a transfery socjalne zwiększyły się z mniej niż 10% do ponad 20% PKB. Greckie państwo wydawało coraz więcej, nie zapewniając sobie odpowiednich dochodów na finansowanie rosnących zobowiązań.
Przedwyborcza euforia fiskalna, czyli populizm dwóch partii
Za narastającymi problemami stała polityczna rywalizacja dwóch dominujących ugrupowań: lewicowego PASOK-u i centroprawicowej Nowej Demokracji. Badacze greckiej gospodarki pisali wręcz o „przedwyborczej euforii fiskalnej”. Przed wyborami rosły wydatki i pojawiały się ulgi podatkowe. Po wyborach brakowało determinacji do naprawy finansów publicznych.
Politolog Takis Pappas porównał greckie państwo do skały osadowej. Każda kolejna ekipa dokładała własną warstwę: nowe etaty, instytucje, świadczenia i przywileje. Z czasem coraz trudniej było je ograniczyć, ponieważ każda nowa korzyść tworzyła grupę gotową jej bronić.
W efekcie politykom łatwiej było obiecać kolejny przywilej niż ograniczyć poprzedni. A rachunek za tę licytację odsyłano w przyszłość, najlepiej na kadencję politycznych przeciwników. Populizm przestał być programem jednej partii. Stał się regułą politycznej konkurencji.
Euro nie stworzyło greckich problemów
Grecja podejmowała próby stabilizacji finansów, ale reformom brakowało trwałości. W połowie lat 80. udało się ograniczyć inflację i deficyt na rachunku bieżącym, jednak po zakończeniu programu stabilizacyjnego powrócono do ekspansywnej polityki.
Przyjęcie euro obniżyło koszty finansowania długu i ułatwiło zaciąganie kredytów. Nie stworzyło jednak greckich problemów – gdy Grecja dołączała do wspólnej waluty, jej zadłużenie już od lat oscylowało wokół 100% PKB.
Tani kredyt pozwalał przez pewien czas ukrywać narastające słabości. W latach 2001–2007 średni deficyt finansów publicznych wynosił niemal 6% PKB, mimo że grecka gospodarka rosła w tempie ponad 4% rocznie.
Gospodarczy sukces na kredyt
Na pierwszy rzut oka Grecja wyglądała jak gospodarczy sukces. Pod powierzchnią narastały jednak problemy. Płace rosły szybciej niż produktywność, gospodarka traciła konkurencyjność, a deficyt na rachunku bieżącym osiągnął dwucyfrowe wartości.
Rozwojowi przedsiębiorczości nie sprzyjały również nadmierne regulacje. Grecja należała do państw OECD o najbardziej restrykcyjnych regulacjach rynku produktów, a w rankingu Doing Business zajmowała ostatnie miejsce wśród krajów UE.
W 2009 roku nadszedł moment prawdy. Deficyt finansów publicznych przekroczył 15% PKB, a dług publiczny sięgnął około 127% PKB. Świat zobaczył skalę kryzysu, którego fundamenty budowano przez trzy dekady.
Czy Polska idzie drogą Grecji?
Historia Grecji nie oznacza, że Polsce grozi dziś bankructwo. Pokazuje jednak, jak niebezpieczny może być mechanizm wieloletniego nawarstwiania wydatków, przywilejów i zobowiązań państwa.
„Państwa rzadko wpadają w poważne problemy przez jedną katastrofalną decyzję. Znacznie częściej przez lata podejmują dziesiątki decyzji, z których każda osobno wydaje się politycznie wygodna i finansowo do udźwignięcia” – mówi w wideopodcaście Marek Tatała.
W Polsce również znamy mechanizm politycznej licytacji. Dwie największe partie od lat konkurują kolejnymi wydatkami i obietnicami, znacznie rzadziej przedstawiając propozycje ograniczenia roli państwa, czy trwałego uzdrowienia finansów publicznych.
„Każda taka decyzja to tylko cienka warstwa. Ale po trzydziestu latach takiej licytacji w Grecji z tych warstw powstała skała. A ze skałą przywiązaną do pleców znacznie łatwiej pójść na dno” – podsumowuje prezes FWG.
Czy Polska potrafi wyciągnąć wnioski z greckiej historii?
Obejrzyj cały odcinek wideopodcastu Fundacji Wolności Gospodarczej:
Warto również przyjrzeć się doświadczeniom Włoch, które od dekad zmagają się ze stagnacją gospodarczą, wysokim długiem publicznym i problemami strukturalnymi. O przyczynach włoskiego marazmu, roli euro i lekcjach dla Polski Marek Tatała pisał w artykule „Polska dogania Włochy. Czy unikniemy ich błędów?”na łamach „Dziennika Gazety Prawnej”. Temat ten rozwija również materiał opublikowany na stronie FWG.
Nasz serwis wykorzystuje pliki cookies. Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Przeglądarka internetowa umożliwia Ci zmianę ustawień dotyczących cookies.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. These cookies ensure basic functionalities and security features of the website, anonymously.
Ciasteczko
Czas życia
Opis
cookielawinfo-checkbox-analytics
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Analytics".
cookielawinfo-checkbox-functional
11 months
The cookie is set by GDPR cookie consent to record the user consent for the cookies in the category "Functional".
cookielawinfo-checkbox-necessary
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookies is used to store the user consent for the cookies in the category "Necessary".
cookielawinfo-checkbox-others
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Other.
cookielawinfo-checkbox-performance
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Performance".
viewed_cookie_policy
11 months
The cookie is set by the GDPR Cookie Consent plugin and is used to store whether or not user has consented to the use of cookies. It does not store any personal data.
Functional cookies help to perform certain functionalities like sharing the content of the website on social media platforms, collect feedbacks, and other third-party features.
Performance cookies are used to understand and analyze the key performance indexes of the website which helps in delivering a better user experience for the visitors.
Analytical cookies are used to understand how visitors interact with the website. These cookies help provide information on metrics the number of visitors, bounce rate, traffic source, etc.
Advertisement cookies are used to provide visitors with relevant ads and marketing campaigns. These cookies track visitors across websites and collect information to provide customized ads.