Autor: Marcela Jankowska
Czy państwo powinno chronić dorosłych obywateli przed ich własnymi wyborami? O granicach paternalizmu, wolności osobistej i odpowiedzialności za własne decyzje dyskutowali uczestnicy panelu eksperckiego Projektu 27 – inicjatywy posła Sławomira Mentzena.
Panel poświęcony był wolności osobistej oraz roli państwa w życiu obywateli. Dyskusja dotyczyła tego, jak powstrzymać nadmierną ingerencję państwa w prywatne decyzje dorosłych ludzi: od prawa do posiadania broni, przez grę w pokera i inwigilację służb, aż po spożywanie alkoholu, wyrobów tytoniowych i innych używek.
W panelu udział wzięli: Mikołaj Pisarski, lider kategorii wolność osobista w Projekcie 27, Jarosław Lewandowski, ekspert ds. broni, Rafał Gładysz, dziennikarz zajmujący się pokerem i branżą hazardową, Bonawentura Lach, ekonomista i filozof związany z Instytutem Misesa, Marek Tatała, prezes Fundacji Wolności Gospodarczej, oraz Piotr Palutkiewicz, prezes Warsaw Enterprise Institute.
Projekt 27 to inicjatywa posła Sławomira Mentzena oparta na oddolnym zaangażowaniu obywateli. Uczestnicy zgłaszali własne propozycje zmian w różnych obszarach życia publicznego. W kategorii wolności osobistej zaakceptowano 387 pomysłów, z których 56 uzyskało rekomendację zespołu ekspertów do dalszych prac.
Rekomendacje wypracowane w ramach panelu odwoływały się do pojęcia „doroślizmu”, spopularyzowanego przez prof. Deirdre McCloskey. Doroślizm oznacza przekonanie, że dorosły człowiek ma prawo decydować nie tylko o swoim majątku, ale także o poglądach, zdrowiu, stylu życia i poziomie ryzyka, jakie chce ponosić.
To podejście stoi w opozycji do wizji państwa, które traktuje obywateli jak dzieci wymagające stałego nadzoru urzędnika. Państwo nie powinno być moralnym opiekunem, lecz instytucją, która szanuje autonomię jednostki i interweniuje przede wszystkim tam, gdzie dochodzi do naruszenia praw innych osób.
Współczesne regulacje często uzasadniane są troską o dobro obywateli. Mikołaj Pisarski przypomniał w tym kontekście słowa C.S. Lewisa: „Ze wszystkich tyranii najbardziej opresyjna może być właśnie ta sprawowana dla dobra swoich ofiar. (…) Ci, którzy dręczą nas dla naszego własnego dobra, będą nas dręczyć bez końca, ponieważ czynią to za aprobatą swojego sumienia”.
Uczestnicy panelu podkreślali, że nadmierny paternalizm osłabia odpowiedzialność obywateli. Jeżeli państwo próbuje decydować za dorosłych ludzi w coraz większej liczbie spraw, odbiera im możliwość uczenia się na własnych błędach i ponoszenia konsekwencji własnych wyborów.
„Granice paternalizmu państwa powinny kończyć się tam, gdzie nie szkodzimy innym. Nadmiar regulacji ogranicza wolność i wzmacnia przekonanie, że dorosłych ludzi trzeba prowadzić za rękę. Jeśli państwo decyduje za obywateli o wszystkim, obywatele przestają uczyć się na własnych błędach. Zamiast tworzyć kolejne martwe zakazy, powinniśmy skupić się na egzekwowaniu prawa tam, gdzie faktycznie dochodzi do naruszenia wolności osób trzecich” – zauważył Marek Tatała, prezes FWG.
Podczas debaty pojawiły się także pytania o konkretne przejawy paternalizmu w polskim prawie. Dlaczego dorosły obywatel może legalnie przegrać dowolną kwotę w Lotto, ale gra w pokera jest traktowana wyjątkowo restrykcyjnie? Dlaczego przejście przez pustą drogę na czerwonym świetle bywa postrzegane nie jako indywidualna decyzja, lecz jako problem wymagający karania? Czy mniej szkodliwa saszetka nikotynowa musi być przez państwo traktowana tak samo jak bardziej szkodliwy papieros? A piwo bezalkoholowe podobnie jak alkoholowe? I dlaczego polskie państwo tak często zakłada, że obywatel potrzebuje nieustannej opieki urzędnika?
Panel „Wolność osobista” był rozmową o tym, że wolność nie oznacza braku odpowiedzialności. Przeciwnie – wymaga uznania, że dorosły człowiek ma prawo podejmować własne decyzje, także ryzykowne lub niepopularne, o ile nie narusza wolności innych.
Zobacz całe nagranie z panelu eksperckiego „Wolność Osobista”:
Postulaty zgłoszone w ramach kategorii „Wolność Osobista” TUTAJ>>
Polski cud gospodarczy. Tatała na łamach GB News