Autor: Marcela Jankowska
Czy Unia Europejska potrzebuje coraz większego budżetu? W nowym odcinku wideopodcastu prezes FWG przygląda się debacie o unijnych finansach na lata 2028–2034 oraz raportowi Epicenter „An Alternative EU Budget” i wskazuje, że najważniejsze pytanie nie brzmi „ile?”, ale „na co?”.
Trwa debata o nowym budżecie Unii Europejskiej na lata 2028–2034. W dyskusji dominują propozycje zakładające dalszy wzrost wydatków UE. Komisja Europejska chce budżetu sięgającego około 1,8 biliona euro, a Parlament Europejski mówi o 2 bilionach euro. W tej debacie pojawia się jednak trzecia propozycja przygotowana przez sieć think tanków Epicenter, która zakłada mniejszy budżet, ale bardziej skoncentrowany na tym, co rzeczywiście powinno być wspólnym zadaniem Unii.
Budżet UE różni się od budżetów krajowych, ponieważ funkcjonuje w ramach Wieloletnich Ram Finansowych, czyli siedmioletniego planu wydatków. Pieniądze trafiają do budżetu głównie ze składek państw członkowskich liczonych od ich dochodu narodowego brutto, ale też z europejskich ceł oraz części wpływów z VAT.
Z tego mechanizmu finansowane są między innymi:
Punktem wyjścia jest zasada europejskiej wartości dodanej. Według autorów raportu budżet UE powinien finansować wyłącznie te działania, których państwa członkowskie nie są w stanie równie skutecznie realizować samodzielnie. Oznacza to większy nacisk na jednolity rynek, bezpieczeństwo, ochronę granic, badania naukowe oraz infrastrukturę transgraniczną.
Jako przykład wydatków o rzeczywistym europejskim znaczeniu raport wskazuje infrastrukturę energetyczną, transportową i cyfrową łączącą państwa członkowskie.
Raport wskazuje, że duża część obecnych wydatków nie spełnia testu europejskości. Krytyka dotyczy przede wszystkim wspólnej polityki rolnej oraz części funduszy spójności, które często mają charakter redystrybucyjny i służą raczej lokalnym lub sektorowym interesom niż budowie wspólnych europejskich dóbr publicznych. „Podczas prezentacji raportu Epicenter w Brukseli usłyszałem od jednego z europosłów, że polityka spójności zwiększa konkurencyjność Europy. Brzmi atrakcyjnie, ale gdyby rzeczywiście tak było, Unia Europejska powinna dziś być supermocarstwem konkurencyjności” – mówi prezes FWG w nowym wideopodcaście.
Autorzy raportu sceptycznie oceniają pomysły zwiększania zasobów własnych Unii. Instytucje UE proponują opłaty od elektrośmieci, przejmowania części wpływów krajów członkowskich z akcyzy tytoniowej, daninę od dużych firm czy coraz silniejsze łączenie polityki klimatycznej z celami fiskalnymi w ramach ETS i CBAM.
Takie rozwiązania mogą tworzyć niekorzystne bodźce fiskalne, zwiększać presję podatkową oraz osłabiać konkurencyjność europejskiej gospodarki. Przykładowo, opłata od elektrośmieci może prowadzić do paradoksu, w którym skuteczniejsze ograniczanie problemu oznaczałoby spadek wpływów budżetowych, a nowa danina od przedsiębiorstw mogłaby dodatkowo osłabiać europejską konkurencyjność.
Unia Europejska potrzebuje budżetu bardziej europejskiego, a nie po prostu większego. Mniej politycznych transferów, więcej wydatków na bezpieczeństwo, innowacje, wspólny rynek i infrastrukturę o rzeczywiście ponadnarodowym znaczeniu – to kierunek, który lepiej odpowiada na realne potrzeby Europy.
„Silna Europa nie powstanie z coraz większych budżetów i nowych podatków. Silna Europa powstanie wtedy, gdy Unia skupi się na wzmacnianiu jednolitego rynku i na tym, co naprawdę powinno być europejskie.” – podsumowuje Tatała.
Obejrzyj nowy wideopodcast, w którym prezes FWG omawia raport „An Alternative EU Budget” sieci Epicenter
Stwórz swój własny budżet UE i przeczytaj raport „An Alternative EU Budget” TUTAJ >>
Przeczytaj polską wersję raportu przygotowaną przez Forum Obywatelskiego Rozwoju TUTAJ>>
Nie czekać na kryzys. Tatała na Europe Liberty Forum 2026